Represja na terenach anektowanych przez ZSSR - 1939-1941 : Chronologia Wydarzeń (1939-1941)

 

CHRONOLOGIA WYDARZEŃ (1939-1941)

1939 r. 

23 sierpnia: Podpisanie Paktu Ribbentrop-Mołotow między Rzeszą Niemiecką i ZSRR przypieczętował sojusz między Niemcami i Związkiem Radzieckim, dokonując tym samym podział Europy i ustalając granice strefy wpływów obydwu tych państw w Europie Środkowej i Wschodniej.

1 września:  Napad Hitlera ana Polskę rozpoczyna drugą wojnę światową.

17 września: agresja ZSRR na Polskę. Sowieckie oddziały zbrojne wkraczają na wschodnie tereny polskie i anektują je do Socjalistycznych Republik Radzieckich Ukrainy i Białorusi.

Wrzesień-październik:  ZSRR zmusza państwa nadbałyckie do podpisania w Wilnie (Vilnius) traktatu o wzajemnej pomocy. Wilno należące do Polski przed wojną zostaje odłączone od Białorusi i przyłączone do Litwy.

Listopad 1939 r.- marzec 1940: „Wojna Zimowa” między ZSRR I Finlandią, która zwycięsko stawia opór ekspansji swojego wszechpotężnego sąsiada.

1940 r. 

Na  Kresach Wschodnich (Ukraina i Białoruś Zachodnia), w latach 1940-41, Sowieci po anektowaniu tych terenów na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow, zorganizowali cztery wielkie fale deportacji celem “oczyszczenia” wschodnich obszarów Polski z tzw. „niepożądanych elementów”. Każda operacja zesłań obejmuje określoną kategorię ludności.

Luty: deportacja kolonistów wojskowych, cywilnych osadników i ich rodzin, byłych oficerów i żołnierzy Wojska Polskiego, kombatantów I wojny światowej oraz uczestników wojny polsko-bolszewickiej 1920 r., którym rząd polski przydzielił tzw. nadziały ziemi w celu zapewnienia obecności polskiej na terenach przygranicznych.

Kwiecień:  deportacje obejmują przede wszystkim przedstawicieli porządku publicznego (policjantów, żandarmów, strażników więziennych, urzędników), byłych ziemian i fabrykantów, rzemieślników i kupców oraz rodziny represjonowanych.

Czerwiec:  deportacja uchodźców, tzw. „bieżeńców”, którzy uciekali z województw zachodnich i cetralnych Polski zajętych przez hitlerowców, którym nie pozwolono na powrót na miejsca zamieszkania  na Ukrainie i w Białorusi Zachodniej w ramach akcji wymiany ludności III Rzeszy i którzy odmówili przyjęcia paszportów radzieckich. Zostają oni zesłani na Syberię i na Daleką Północ. Najbardziej liczebną grupę – aż 80% spośród 75 tysięcy deportowanych stanowią Polacy pochodzenia żydowskiego.

Czerwiec-lipiec: po ogłoszeniu kapitulacji przez Francję, Stalin przyspiesza proces przyłączenia /do/ państw bałtyckich do ZSRR.

Armia Czerwona wkracza do trzech krajów bałtyckich (Litwa,Łotwa, Estonia) , w oparciu o emisariuszy wysłanych z Moskwy i lokalnych sojuszników. Państwa bałtyckie stają się Socjalistycznymi Republikami Radzieckimi.

1941 r.

Czerwiec: czwarta i ostatnia fala deportacji obejmująca nie tylko Kresy Wschodnie, ale również trzy kraje bałtyckie i Mołdawię (inkorporowaną do ZSRR w sierpniu 1940 r.) ma na celu – w myśl dekretu władz sowieckich - „oczyszczenie” tych terytoriów z niepożądanych i wrogich elementów antyradzieckich, kryminalistów i wrogów ludu.”

Ta operacja deportacji  obejmuje dziesięć kategorii przymusowych przesiedleńców o różnym statusie: aresztowani i skazani na pobyt w obozach pracy, osoby zesłane do określonych osiedli („spiecpasiołki”) i pozbawione prawa ich opuszczania („ssylnoposieleńcy”).

Aktywiści ugrupowań kotrrewolucyjnych i nacjonalistycznych, byli funcjonariusze policji, służby więziennej i żandarmi, wysocy urzędnicy organów administracji państwowej i byli “skompromitowani” oficerowie, przeciwko którym władze radzieckie posiadały rzekome dowody na piśmie, właściciele ziemscy, przemysłowcy i przedsiębiorcy i wreszcie kryminaliści skazywani są na karę od 5 do 8 lat obozów pracy przymusowej. Ich dobra i majątki podlegają konfiskacie, a po odbyciu kary w obozie dodatkowo mają obowiązek osiedlić się przez kolejne 20 lat w głębi ZSRR. Rodziny represjonowanych należących do wyżej wymienionych kategorii i uchodźcy niemieccy podejrzani o działalność antyradziecką lub o kontakty z obcym wywiadem mają być wysiedleni do Niemiec, ale w przypadku odmowy skazani są na zesłanie na 20 lat do specjalnych osiedli , a ich majątki mają ulec konfiskacie.

Ponad 85 tysięcy zarejestrowanych tzw. “elementów antyradzieckich” deportowano do specjalnych osiedli na Syberię i do Kazachstanu, w tym 37 tysięcy Polaków z Kresów Wschodnich, 23 tysiące Mołdawian i 25 tysięcy obywateli krajów bałtyckich. W tych ostatnich, około 12 do 15% przysmusowych wysiedleńców stanowili Żydzi.

22 czerwca 1941 r. – początek operacji “Barbarossa” – napad Niemiec hitlerowskich na ZSRR. Trwająca cztery lata tzw. Wielka Wojna Ojczyźniana charakteryzuje się krwawymi bitwami, tragicznymi warunkami bytowania i zbrodniczym systemem okupacji faszystowskiej. Zginęło ponad 25 milionów obywateli Związku Radzieckiego. Niemcy zajmują w pierwszej kolejności tereny wzduż zachodniej  rubieży ZSRR i wprowadzą politykę eksterminacji Żydów.

Lipiec 1941 r. – Generał Władysław Sikorski (premier rządu polskiego na wychodźstwie w Londynie) podpisuje układ z Majskim (ówczesnym ambasadorem Związku Radzieckiego w Londynie) dot. amnestii dla obywateli polskich – więźniów lub zesłanych w głąb ZSRR, które na mocy umowy wojskowej z dn. 14 sierpnia doprowadziło do uformowania na terytorium ZSSR Armii Polskiej na Wschodzie Generała Andersa.

Sierpień: masowe przesiedlenia do Azji Środkowej około miliona nadwołżańskich, kaukaskich i krymskich Niemców, w obawie organizowania aktów sabotażu na rzecz Niemiec hitlerowskich. 28 sierpnia zostaje zlikwidowana Niemiecka Nadwołżańska ASSR.

Wrzesień: deportacje do Kazachstanu około 89 tysięcy Finów  zamieszkujących obwód leningradzki.

                                                                                                           Alain Blum et Marta Craveri